Teknoloji dünyasında yeni olanın eskiyi hızla yuttuğu bir çağda yaşıyoruz. Ancak bazı teknolojiler var ki, sundukları temel fayda ve erişilebilirlik sayesinde zamanın ruhuna meydan okuyor. Bunun Türkiye’deki en somut örneği, 1990 yılından bu yana hayatımızda olan TRT Telegün. İnternetin her yeri kuşattığı bugünlerde bile Teletekst, sessiz ama kararlı bir şekilde binlerce kişiye ulaşmaya devam ediyor.

BİR İHTİYAÇTAN DOĞAN DEVRİM

Teletekst’in hikayesi aslında bir yardım çabasıyla başladı. 1970’lerin başında Philips’in baş tasarımcısı John Adams, işitme engelliler için televizyona altyazı eklemek isterken bu sistemi keşfetti. 1974’te BBC’nin "Ceefax" adıyla başlattığı bu akım, kısa sürede Avrupa’ya yayıldı.

Fransa ise işi bir adım öteye taşıyarak, çift taraflı veri akışına izin veren "Minitel" sistemini kurdu. İnternetin atası sayılan bu sistemle insanlar 80’li yıllarda alışveriş yapıyor, mesajlaşıyor ve bilgiye ulaşıyordu.

NEDEN AMERİKA’DA DEĞİL DE AVRUPA’DA SEVİLDİ?

İlginç bir ayrıntı; Teletekst Avrupa’da hızla yayılırken ABD’de tutunamadı. Bunun temel sebebi ekonomiydi. Avrupa’daki kamu yayıncıları halkın bilgiye ücretsiz ulaşmasına odaklanırken, ABD’deki özel kanallar izleyicinin reklamlı yayınlardan uzaklaşıp metin tabanlı (ve dolayısıyla daha az kârlı) Teletekst’e geçmesini istemedi.

TÜRKİYE’DE TELETEKST: BAYRAĞI TELEGÜN TAŞIYOR!

Türkiye, 1990 yılında TRT’nin hamlesiyle Teletekst ile tanıştı. Ardından Show TV gibi özel kanallar kendi servislerini kursa da, internetin yükselişiyle hepsi havlu attı. Bugün Türkiye’de bu bayrağı sadece TRT Telegün taşıyor. Yaklaşık 800 sayfalık dev bir bilgi ağını, sadece 5 kişilik uzman bir ekip yönetiyor.

"CEZAEVİ İNTERNETİ"

Günümüzde Teletekst sadece bir nostalji objesi değil; belirli kesimler için hayati bir haberleşme kanalı. Özellikle cezaevleri, asker ocakları ve internetin zayıf olduğu kırsal kesimlerde birincil haber kaynağı. Yurt dışında yaşayan Türkler, ana vatanlarından haber alırken bu basit arayüzü tercih ediyor. Yaşlı nesli unutmamak lazım: Kumanda pratikliği, karmaşık akıllı telefon arayüzlerine tercih ediliyor.

Ekşi Sözlük’te bir kullanıcı geçen martta Teletekst sayfasına şöyle yazmış:

– bilgi kirliliği yoktur.
– tıklama tuzağı yoktur.
– kısa ve özet bilgiler vardır.
– yazım ve dil bilgisi iyidir.
– anlık gündem takibi imkânı sağlar.
– saatlerce vakit kaybettirmez.

ne güzel platformmuş be, hey gidi gençlik…

Akademisyenler ve medya uzmanları, Teletekst’in başarısını "erişim kolaylığı" ve "güven" kelimeleriyle açıklıyor. Journoiçin hazırladığım bir çalışmada Prof. Dr. Aslı Yapar Gönenç, televizyonun güvenilir ortamının yaşlı nesil için bir konfor alanı olduğunu belirtirken; Selçuk Taşdemir, 90’lardaki o ilk heyecanın bugün hâlâ bir işlevselliğe dönüştüğünü vurguluyordu.

Hatta görüşlerine başvurduğum 80 yaşındaki Mehmet Ali Gündüz gibi kullanıcılar için Teletekst, hafta sonu maç sonuçlarını ve puan durumunu takip etmenin en kısa yolu.Gündüz, Teletekst’i son zamanlarda daha çok futbolda puan durumlarını takip etmek için kullandığını belirterek şöyle diyordu: “TRT 1’i açıyorum. Kumandanın bir tuşuyla maçların puan durumu için bakıyorum. Genellikle maçların oynandığı hafta sonları bakıyorum.”

Gerçek zamanlı Borsa İstanbul bilgilerinin yer aldığı sayfalar hâlen “en çok izlenen borsa ekranı olma iddiasını sürdürüyor.” Günlük olarak açıklanan Merkez Bankası gösterge verileri ve serbest piyasa döviz kurları da yine Teletekst yayınının TELEGÜN sayfalarında yer alıyor.

EN ÇOK OKUNAN TELEGÜN SAYFASI BORSA, İKİNCİ SIRADA SPOR VAR

TRT’nin Teletekst birimindeki bir yetkili, en çok okunan sayfalarının borsa, ikincisinin ise spor olduğunu aktardı. 2024 itibarıyla bu birimde 5 çalışanın görev yaptığını paylaşan yetkili, son dakika haberlerini hızlı bir şekilde girdiklerini ve büyüklüğü 3,0’ün üstündeki depremlerin Teletekstsayfalarında yer aldığı bilgisini vererek şöyle dedi:

“Özellikle internet erişiminin olmadığı ve sistemlerin kilitlendiği zamanlarda birçok kişi yine güncel deprem bilgisini TELEGÜN üzerinden alıyor. Erişimin olmadığı yerde Teletekst devreye giriyor. Anlık bağlı borsa entegresistemiyle de ortalama 40 saniye içinde en güncel bilgilere Teletekst sistemiyle ulaşılabiliyor.”

Güncel olarak ortalama 300 güncel sayfanın olduğunu söyleyen yetkili şu ifadeleri kullandı:

“Toplamda ortalama ise 700-800 sayfamız var. Bazı sayfalar günlük, bazıları anlık, bazıları birkaç günde bir güncelleniyor. Kısa, net ve anlaşılır bir dil kullanıyoruz. Kullanıcılarımız, takip ettikleri sayfaların numaralarını ezbere bilirler. Özellikle cezaevleri ve yurtdışındaki Türkler tarafından yoğun takip edildiğimizi biliyoruz. Ayrıca internetin olmadığı ve zayıf olduğu kırsal kesim sâkinleri ile askerler de önemli bir kitlemizi oluşturuyor.

E-posta ve TRT İletişim Merkezi aracılığıyla geri dönütler almamız bizleri daha da mutlu ediyor. Askerlik bilgileri, MilliEğitim Bakanlığı’yla ilgili güncel gelişmeler, AçıköğretimFakültesi (AÖF) bilgileri gibi önem arz eden birçok bilgiye güncel olarak ulaşabiliyorlar.”

Teletekst, piksellerden oluşan basit grafiklerine rağmen modern internet haberciliğinin temellerini atan, reklamsız ve net bir platform olarak yaşamaya devam ediyor. Belki dev ekranlarda biraz "eski" duruyor ama sunduğu hizmetin değeri, fiber internetin hızıyla bile ölçülemeyecek kadar köklü.